Cando o negocio substitúe o deporte

Houbo un tempo no que o fútbol pertencía á xente. Aos barrios obreiros, ás prazas das vilas, a quen improvisaba unha portería con dúas pedras e convertía un balón no centro dun universo compartido. O fútbol era unha expresión popular antes de converterse nunha industria multimillonaria.

Hoxe a situación parece terse invertido. Xa non é o negocio o que xira arredor do fútbol; é o fútbol o que xira arredor do negocio.

A chamada pausa de hidratación resume perfectamente esa transformación. Ninguén pode cuestionar que, cando as condicións climatolóxicas son extremas, protexer a saúde dos futbolistas sexa unha obriga. O preocupante é comprobar como esas interrupcións encaixan á perfección coas necesidades das grandes cadeas de televisión e dos patrocinadores, converténdose nun novo espazo para a publicidade e o consumo.

Hai anos, Diego Armando Maradona xa advertiu que ese sería o camiño. Coa ironía que o caracterizaba chegou a afirmar que acabarían dividindo os partidos en catro tempos para vender máis anuncios. Moitos interpretaron aquelas palabras como unha esaxeración. Co paso do tempo, porén, cada decisión orientada a aumentar a rendibilidade económica parece darlle a razón.

Maradona tamén criticou a organización dun Mundial repartido entre varios países, convencido de que o criterio económico estaba desprazando o deportivo. Porque cando o beneficio pasa a ser o principal obxectivo, o deporte deixa de ser un fin para converterse nun simple instrumento.

Pero a mercantilización do fútbol non remata na publicidade.

Durante este Mundial sucedéronse decisións que alimentaron unha profunda desconfianza entre numerosos afeccionados. As polémicas arbitrais nalgúns encontros, especialmente nos que participou Arxentina, provocaron un intenso debate internacional. Tamén xerou controversia a retirada dun cartón vermello mostrado inicialmente a un xogador dos Estados Unidos, unha decisión que coincidiu coas informacións sobre a estreita relación entre Donald Trump e Gianni Infantino e que deu lugar a múltiples especulacións.

A isto sumáronse as enormes dificultades sufridas pola selección de Irán para preparar o campionato en igualdade de condicións debido ao contexto político internacional, así como o caso do árbitro considerado por moitos como o mellor colexiado africano, ao que finalmente se lle negou o visado para participar no Mundial pola súa nacionalidade somalí.

Cada un destes episodios pode ter explicacións oficiais diferentes. Con todo, cando as controversias se acumulan unha tras outra, a confianza empeza a deteriorarse. E o fútbol necesita algo máis importante ca calquera patrocinador ou contrato televisivo: precisa credibilidade.

As dúbidas non proceden unicamente dos afeccionados. Tras a derrota de Exipto fronte a Arxentina, o seu seleccionador, Hossam Hassan, manifestou publicamente a súa indignación afirmando que, na súa opinión, o encontro estivera condicionado e asegurando que outros adestradores xa lle advertiran de que determinadas situacións podían producirse durante o campionato. Son declaracións graves que reflicten o clima de desconfianza xerado arredor da competición, aínda que, por si soas, non constitúen unha proba de manipulación.

Ese é precisamente o maior problema. Cando unha parte importante do mundo do fútbol deixa de crer plenamente na imparcialidade das competicións, quen perde non é unha selección concreta. Perde o propio deporte.

A FIFA fala constantemente de fair play, igualdade, respecto e transparencia. Son principios imprescindibles. Pero eses valores non poden limitarse aos discursos institucionais. Deben reflectirse en todas e cada unha das decisións que afectan a unha competición seguida por miles de millóns de persoas.

O fútbol non precisa máis márketing. Precisa recuperar a confianza de quen o fixo grande.

Non precisa máis pausas para vender publicidade. Precisa garantir que o mérito deportivo sexa o único criterio que decida os resultados.

Non precisa converter o afeccionado nun consumidor. Precisa volver tratalo como parte esencial do propio deporte.

Porque cando a política condiciona a competición, cando os intereses económicos pesan máis ca o balón e cando as institucións perden a confianza de quen ama este xogo, o Mundial deixa de ser a maior festa do fútbol para converterse no escaparate dunha xigantesca industria do entretemento.

E ese día, aínda que os estadios sigan enchéndose e as audiencias continúen batendo récords, o fútbol terá perdido moito máis ca un partido.

Terá perdido aquilo que nunca debería poñer á venda: a súa credibilidade.