Cuba: a dignidade que Washington nunca perdoará

Hai unha contradición que atravesa máis de seis décadas de política exterior estadounidense: Washington fixo as paces con Vietnam, pero nunca fixo as paces con Cuba.

Estados Unidos combateu durante anos en Vietnam, empregou napalm e axente laranxa e deixou tras de si unha devastadora pegada humana. Porén, décadas despois normalizou as relacións con aquel país e desenvolveu importantes vínculos comerciais con el.

Con Cuba aconteceu o contrario.

A apenas noventa millas das súas costas, unha revolución socialista rompeu coa tutela estadounidense e emprendeu un proxecto político propio. Ese é o punto que permite entender a persistencia do conflito: Cuba non só adoptou un modelo ideolóxico diferente; desafiou a hexemonía de Washington no seu propio hemisferio.

O DESAFÍO CUBANO

A Revolución cubana triunfou en 1959 e axiña entrou en conflito cos intereses estadounidenses. A invasión de Praia Girón fracasou, pero a política de presión continuou.

Fidel Castro resumiu a cuestión hai décadas ao sinalar que o que Estados Unidos non podía perdoar era que unha revolución socialista triunfase «nas súas propias narices».

Máis alá da retórica revolucionaria, hai un feito histórico difícil de ignorar: a existencia dunha Cuba independente de Washington cuestionaba a idea de que América Latina e o Caribe debían permanecer dentro da súa esfera de influencia.

Por iso Cuba adquiriu unha importancia que ía moito máis alá do seu tamaño.

O EMBARGO COMO INSTRUMENTO DE PRESIÓN

En 1962, Estados Unidos formalizou o embargo económico contra Cuba. Posteriormente, as leis Torricelli e Helms-Burton ampliaron e consolidaron o seu alcance.

O obxectivo político desta estratexia era exercer presión económica para provocar cambios na política e no sistema cubanos.

O problema é que a presión económica sobre un Estado nunca afecta unicamente os seus dirixentes. As súas consecuencias alcanzan tamén empresas, traballadores e familias, especialmente cando se prolonga durante décadas.

Iso non significa atribuír todos os problemas da economía cubana ao embargo. Sería unha simplificación. As decisións do Goberno cubano, as súas políticas económicas e os seus propios erros tamén forman parte da explicación.

Pero a existencia de responsabilidades internas non fai irrelevante a presión externa.

As dúas realidades poden coexistir.

UNHA POLÍTICA QUE SOBREVIVE AOS PRESIDENTES

A Administración Obama iniciou en 2015 un proceso de achegamento coa Habana, pero non eliminou o entramado legal do embargo.

Donald Trump reverteu boa parte desa apertura e endureceu novamente a política cara a Cuba.

Joe Biden introduciu algúns cambios, pero mantivo boa parte das restricións herdadas.

O resultado é significativo: o enfrontamento con Cuba sobreviviu a gobernos demócratas e republicanos, ao final da Guerra Fría e a profundas transformacións do escenario internacional.

Isto demostra que non estamos ante unha simple decisión persoal dun presidente.

É unha cuestión estrutural da política exterior estadounidense.

A DOUTRINA MONROE E A SOBERANÍA LATINOAMERICANA

A historia de Cuba tampouco se pode separar da relación entre Estados Unidos e América Latina.

Desde a Doutrina Monroe, Washington desenvolveu unha concepción do hemisferio occidental como un espazo de influencia privilexiada. A historia posterior estivo marcada por intervencións, presións e conflitos con gobernos que cuestionaron esa posición.

Cuba representa un dos casos máis prolongados de resistencia a esa lóxica.

E por iso a cuestión cubana vai moito máis alá da propia illa.

O verdadeiro debate é se os países latinoamericanos teñen dereito a elixir o seu modelo político e as súas alianzas internacionais sen ter que contar coa aprobación de Washington.

DEFENDER A SOBERANÍA NON SIGNIFICA IDEALIZAR CUBA

Defender Cuba non significa negar os seus problemas.

Pódese criticar o Goberno cubano, cuestionar as súas políticas, defender maiores liberdades e denunciar aquilo que consideremos inxusto dentro da illa.

Pero tamén se pode afirmar, ao mesmo tempo, que ningunha potencia estranxeira debería utilizar o seu poder económico para imporlle a outro pobo o sistema político que considera aceptable.

Esta distinción é fundamental.

Porque se a soberanía só se defende cando o Goberno de quenda nos gusta, entón non estamos defendendo realmente a soberanía: estamos defendendo as nosas propias preferencias políticas.

O QUE CUBA REPRESENTA

Cuba segue sendo unha cuestión incómoda porque demostra que un país pequeno pode desafiar durante décadas a vontade dunha superpotencia.

Cos seus acertos e os seus erros, a Revolución cubana sobreviviu ao mundo no que naceu.

E esa supervivencia ten unha dimensión política que transcende as fronteiras da illa: cuestiona a idea de que a hexemonía dunha potencia sobre o seu contorno sexa inevitable.

Por iso a cuestión cubana non debería reducirse nin a unha defensa cega do Goberno cubano nin a unha condena automática de todo o que acontece na illa.

A cuestión fundamental é outra:

Quen ten dereito a decidir o futuro de Cuba?

A resposta, se realmente cremos na soberanía dos pobos, só pode ser unha: o pobo cubano. Non Washington. Non a Casa Branca. Non ningunha potencia estranxeira.

Cuba pode ser criticada. O seu Goberno pode ser cuestionado. As súas políticas poden ser debatidas.

Pero o seu futuro non debería decidirse mediante presións externas.

Esa é, en última instancia, a dignidade que Washington nunca conseguiu dobrar.